Pavia, Palazzo Beccaria

Palazzo Beccaria a Pavia 

Per la storia rinascimentale dell’edificio si rinvia a Roberta Martinis, Anticamente moderni. Palazzi rinascimentali di Lombardia in età sforzesca, Macerata, Quodlibet, 2021, pp. 335-357.

 

Regesto dei documenti: 

1481, 22 dicembre

ASMi, Sforzesco, Carteggio interno, 859

Almerico de Albericus a Illustrissimo et Excellentissimo Principi domino domino Johanni Galeaz Mariae Sfortie

“… in dicte littere se dice essere stato dato le piace de la cità per far cortili ale case de l’homeni privati, rispondeno che questo non è vero: ma chavando M. Manfredino de becharia una sua casa apreso aduna certa piacia et antiquamente essendoli stato facto certi fundamenti per edificarli suso in un cantone depsa piaza, volendo epso M. Manfredino di novo edificare sopra dicti fundamenti , etiam che nova fusse tenuto richese li deputti a la provisione volesseno mandare a vedere li edificij volea fare: et visto per li deputati che quello epso volea edificare cedea a belleza et ornamento dela cità gli concessero quello che di ragione non gliariano possuto denegare per essere stato como ho ditto fatti li fundamenti già molti e molti anni con concession de quilli chi a quel tempo haveano faculta di poterli concedere tal licentia de edificare in dicto loco…”.

 

1481, 28 dicembre

ASMi, Sforzesco, Carteggio interno, 859

Segnalato in N. Covini, “La balanza drita”. Pratiche di governo, leggi e ordinamenti del ducato sforzesco, Milano 2007, p. 218, n. 253.

Lettera degli ufficiali di Provvisione a Gian Galeazzo Maria Sforza:

“… hevemo afictato in perpetuo doy lochi in evidenti utilitate et concesso ad Suo Nobile Citadino possa edificare  sopra una parte de una piaza laquale per optime informatione habiamo ritrovato essere antiquitus sua …”

 

1491, giugno 30

ASPv, Notarile, Gio. Luchino Re, pacco 1474-1518, cart. 464

R. Maiocchi, Codice diplomatico artistico di Pavia dall’anno 1330 all’anno 1550, Pavia 1937-1949, doc. 1543

Mcccclxxxxj°. indictione prima die ultimo mensis Iunii hora vesperarum vel circha in Civitate Papie videlizet in domo habitationis Magnificarum dominorum Andree et fratrum de Becharia sita in Papia in porta marengha Parochie S. Gabrielis. Ibique in mey notarii et testium infrascriptorum presentia, Magister Alexander de Bossis de Mediolano fq. Matregnani sculptor marmorum, locavit et locat opera sua Magistro Dominicho de Sollerio fq. Magistri Melchionis de Mediolano similiter sculptori marmorum ibidem presenti stipulanti et acceptanti incipiendo ad medium mensem Iulii prox. fut. usque ad unum annum tunc exinde prox. subsequentiorum videlizet ad bene et solicite laborandum quottidie exceptis diebus festivis que sunt de precepto sante matris Ecclesie romane et ad faciendum quecumque imposita et commissa fuerunt ei per dictum Magistrum Dominichum fideliter et omnia sibi possibilia apta exercicio suo bona fide et sine fraude. Et ipse Magister Dominichus promittit dare et traddere dicto Alexandro presenti et stipulanti libras septem imper. singulo mense durante termino presentis locacionis. Item et ultra dictas libras vij imper. facere ipsi Magistro Alexander durante tempore presentis locacionis perderet seu admitteret aliquos dies eius culpa deffectu seu absencia, quod ipse Magister Alexander teneatur et obligatus sit refficere omnes dies seu omne tempus quos seu quod perderet ut supra in fine presentis locacionis Obligantes dicte partes simul et vicissim etc. que bona etc. Constituendo etc Renunciando etc. et inde etc. presentibus Benedicto de merlis filio Mri Mathey clapucii et Antonio de Ozino filio Ioh. Stephani inde testibus etc.

 

1491 dicembre 22

ASPv, Notarile, Gio. Luchino Re, pacco 1474-1513, cart. 464

Maiocchi, Codice diplomatico artistico, cit., doc. 1567

Casa Beccaria. Porta Marenga, Parrocchia di San Gabriele, teste a pagamento d’affitto, Magistro Martino de fugaciis inzignerio ducali fq. Magistri Francisci.

 

1492 febbraio 6

ASPv, Notarile, Gio. Luchino Re, pacco 1474-1513,  cart. 465

Maiocchi, Codice diplomatico artistico, cit., doc. 1577

mcccclxxxxij indictione decima die sexto mensis februarii hora nona in Civitate Papie videlicet in domo habitacionis Magnifici Domini Andree et fratrum de Becharia sita in Porta Marenga, Parrochie Sancti Gabrielis, Ibique in mey notarii et testium infrascriptorum presentia, Magister Alexander de Bossiis de Madiolano fq. dni Matregnani sculptor marmorum, Sponte fuit confessus et confitetur verssus Magistrum Dominichum de Solerio similiter sculptorem fq. Malchionis de Mediolano ibidem presentem stipulantem et recipientem presentem confessionem, se ipsum Alexandrum habuisse et recepisse a dicto Magistro Dominicho libras octuagintaquatuor imper. ad computum librarum septem singulo mense: Et hoc pro uno anno operarum ipsius Magistri Alexandri locatarum ipsi Magistro Dominicho finituto in octavo die prox. fut.  presentis mensis. Renuntiando etc. et inde etc. Presentibus Magnifico J. consulto D. Andrea de Becharia fq. Magnif. Militis D. Manfredini et D. Francisco de pugiella de tridino legum scolare fillio D. Zanini inde testibus etc. Eiisdem anno indictione die hora loco et testibus suprascriptis. Ibique etc. dictus Magister Alexander non obstante alio instromento locacionis operarum facto per ipsum Magistrum Alexandrum verssus dictum Magistrum Dominichum quod ipse partes pro presentem obligationem annullarunt et annullant, de novo locavit et locat operas suas ipsi Magistro Dominicho presenti et stipulanti, incipiendo a dicto die octavo presentis menssis in antea usque ad unum alium annum exinde prox. sequuturum. Et ita ipse Magister Dominichus promittit dare et traddere ipsi Magistro Alexandro pro sallario eius mercedis singulo mensse ipsius anni incepturi ut supra libras septem imper. Simul etc. Obligando ipse partes etc. que bona etc. Constituendo etc. Renuntiando etc. et inde etc. presentibus etc. etc.

In margine è scritto: non habuit locum e una linea di cancellazione attraversa questo ultimo instrumento.

 

1492, aprile 27

ASPv, Notarile, Gio. Luchino Re, pacco 1474-1513, cart. 465

Maiocchi, Codice diplomatico artistico, cit., doc. 1589

mcccc°lxxxxij° indictione decima die XXVIJ aprilis hora nona vel circha in civitate Papie videlicet in domo habitacionis magnifici domini Andree sestis infrascripti sita in sita in porta marengha, Parrochie Sancti Gabrielis, Ibique in me notarii et testium infrascriptorum presentia, alexander de Bossiis de Mediolano fq. Domini Matrognoni locavit et locat opera sua Magistro Dominicho de Sollerio de Mediolano Sculptori marmorum fq. Magistri Melchionis presenti stipulanti recipienti, incipiendo a Callendis Maji prox. fut. in antea usque ad annos duos exinde prox. sequuturos videlizet ad bene laborandum quottidie exceptis diebus festivis de precepto ecclesie et eidem Magistro Dominicho laborandum solicite de marmoris prout ipse Magister Dominichus precipiet et imponet ipsi Alexandro et quecumque facere juxta posse et iure suum et prout in alia locacione sequuta fit mencio. Et ita ipse eius mercede libras septem imper. et expensas cibarias singulo mensse durante termino dictorum duorum annorum. Et hec omnia sub illis pactis obligationibus renunciis et aliis in dicta sequuta locacione simili contentis. Et inde etc. Presentibus Magnifico Juris utriusque doctore D. Andrea de Becharia fq. Magnifici Militi D. Manfredini et D. Nicollino de redenascho de Cremona dicto de fiascho armigero fq. … habit. Stradelle episcopatus papie inde testibus etc.

 

1493, 5 luglio

Notarile, Gio. Luchino Re, pacco 1474-1513, cart. 465

Maiocchi, Codice diplomatico artistico, cit., doc. 1661

Casa Beccaria. Porta Marenga, Parrocchia di San Gabriele, teste a pagamento di deposito, Magistro dominicho de Sollerio de Mediolano sculptore marmorum fq. Magistri Melchionis.

 

1495, gennaio 30

ASPv, Notarile, Gio. Luchino Re, pacco 1474-1513, cart. 465

Maiocchi, Codice diplomatico artistico, cit., doc. 1787

Casa Beccaria Porta Marenga Parrocchia di San Gabriele: teste a pagamento: Magistro Domenico de Sollerio de Mediolano Sculptore marmorum fq. Magistri Melchionis.

 

1495, aprile 28

ASPv, Notarile, Gio. Luchino Re, pacco 1474-1513, cart. 465

Maiocchi, Codice diplomatico artistico, cit., doc. 1804

Casa Beccaria Porta Marenga Parrocchia di S. Gabriele. Teste a procura Magistro Alessandro de Bossis de Mediolano sculptore marmorum fq. D. Matregnani.

 

1495 maggio 2

ASPv, Notarile, Gio. Luchino Re, pacco 1474-1513, cart. 465

Maiocchi, Codice diplomatico artistico, cit., doc. 1806

Casa Beccaria Porta Marenga Parrocchia di San Gabriele: teste a investitura: Iohanne Syro pictore ex Captaneis de Brignano fq. D. Fratris Georgii.

 

1495 maggio 2

ASPv, Notarile, Gio. Luchino Re, pacco 1474-1513.

Maiocchi, Codice diplomatico artistico, cit., doc. 1807

Casa Beccaria suddetta: teste a pagamento d’affitto: Bernardino de Regibus pictore fq. D. Raynaldi.

 

1495 giugno 19

ASPv, Notarile, Gio. Luchino Re, pacco 1474-1513.

Maiocchi, Codice diplomatico artistico, cit., doc. 1820

Casa Beccaria Porta Marenga Parrocchia di S. Gabriele: Teste a procura per ricevere dal Duca rinnovazione di investitura feudale in Gentile e Marc’Antonio Beccaria pei possessi pavesi e alessandrini: Magistro Dominicho de Sollerio de Mediolano sculptore marmorum fq. Magistri Melchionis.

 

1496 luglio 12

ASPv, Notarile, Notarile, Stefano Rovarini, pacco 1495-97.

Maiocchi, Codice diplomatico artistico, cit., doc. 1894

Casa Beccaria Parrocchia di S. Gabriele: teste a procura: Ambroxio de Massaglia sculptore marmorum habit. Papie fq. Gabrielis.

 

1620

ASCP, cart. 457

Albertini Ottolenghi, p. 126

Rinaldo Beccaria di Gerolamo di Marcantonio (fratello di Andrea) è tra i firmatari nel 1620 di un ricorso ai Deputati all’Ornato della città di Pavia in cui si protesta perché “il Rettor dell’hospitale della Colombina … faci escavar terra sopra la piaza publica di Sancto Gabriel (ora piazza del Trubunale) di questa città per errigere fundamenti per farli edificar sopa muri quali non solo tendono alla occupatione di bona parte di detta piaza, ma ancora in danno dei vicini ai quali alzando detti muri troppo alti, verano ad ofuscaril lume qual recevano le finestre dei suddetti vicini”.